Lớp

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

Lớp

4

BAN BIÊN SOẠN
Ban Chỉ đạo biên soạn tài liệu


1. Ông Lý Thanh Tâm

:

Trưởng ban



2. Ông Lê Hải Đăng

:

Phó Trưởng ban




Các thành viên tham gia


3. Ông Trần Văn Thường



5. Bà Nguyễn Thị Nhị



4. Ông Phạm Thái Sơn



6. Bà Bùi Thị Minh Tú

Chuyên gia tư vấn


1. TS. Lê Thị Ngọc Điệp



2. PGS.TS. Trần Thị Thái Hà

Hãy bảo quản, giữ gìn sách để dành tặng
các em học sinh lớp sau!
2

LỜI NÓI ĐẦU


Các em học sinh thân mến!

Tài liệu giáo dục địa phương tỉnh Bình Phước được biên soạn nhằm giúp
học sinh nâng cao hiểu biết về bản thân, gia đình và các mối liên hệ xã hội
ở địa phương, nhằm góp phần hình thành những phẩm chất và năng lực
của học sinh. Bên cạnh đó, nội dung giáo dục địa phương còn giúp rèn
luyện kĩ năng sống, tăng cường ý chí, niềm tin, có thái độ ứng xử phù hợp
trong các mối quan hệ xã hội và góp phần xây dựng và hoàn thiện nhân
cách cho các em.
Tài liệu giáo dục địa phương tỉnh Bình Phước − Lớp 4 được biên soạn
thành 8 chủ đề, đã bao gồm hai nội dung chủ yếu về Địa phương em theo
tinh thần Công văn số 5576/BGDĐT-GDTH ngày 02 tháng 12 năm 2021 của
Bộ Giáo dục và Đào tạo. Mạch nội dung “Địa phương em” trong chương
trình Lịch sử và Địa lí 4 được biên soạn, cụ thể hoá qua các chủ đề 1, 3, 4,
5 và được triển khai dạy trong thời lượng 4 – 5 tiết. Nội dung mỗi chủ đề
được chọn lọc cẩn thận để phù hợp với học sinh lớp 4 và được thiết kế theo
hướng tích hợp, lồng ghép vào Hoạt động trải nghiệm và các môn học.
Mỗi chủ đề gồm các hoạt động: Khởi động, khám phá, thực hành và
vận dụng. Trong quá trình biên soạn, mặc dù nhóm tác giả đã cố gắng
chọn lọc tư liệu để vừa giới thiệu những nét cơ bản về nội dung giáo dục
địa phương, vừa đảm bảo tính khoa học, vừa sức với đối tượng học sinh lớp
4, tuy nhiên khó tránh khỏi thiếu sót. Chúng tôi rất mong nhận được sự góp
ý từ quý thầy cô giáo, phụ huynh và các em học sinh để lần tái bản sau tài
liệu được hoàn chỉnh hơn.
Các tác giả

3

CÁC KÍ HIỆU SỬ DỤNG TRONG TÀI LIỆU

Học sinh vận dụng kiến thức, kinh nghiệm cá nhân để
tham gia hoạt động tạo hứng thú, dẫn dắt vào bài mới.

Học sinh thực hiện các hoạt động quan sát, thảo luận,
tìm hiểu thông tin nhằm phát hiện và chiếm lĩnh những
điều mới.

Học sinh sử dụng kiến thức, kĩ năng được trang bị để
giải quyết các vấn đề, tình huống, bài tập tương tự hay
biến đổi,... nhằm khắc sâu kiến thức, hình thành kĩ năng,
kĩ xảo một cách chắc chắn.

Học sinh giải quyết các vấn đề của thực tế hoặc vấn
đề giả định có liên quan đến tri thức của chủ đề, từ đó
phát huy tính mềm dẻo của tư duy, khả năng sáng tạo.

4

MỤC LỤC
Trang
Lời nói đầu..............................................................................................................03
Các kí hiệu sử dụng trong tài liệu........................................................................04
Chủ đề 1. Thiên nhiên và con người tỉnh Bình Phước........................................06
Chủ đề 2. Danh lam thắng cảnh thác Voi ........................................................15
Chủ đề 3. Lễ hội Cầu bông của người Kinh ......................................................21
Chủ đề 4. Nghệ thuật trình diễn khèn M'buốt....................................................27
Chủ đề 5. Anh hùng Lao động Lâm Búp........................................................... 31
Chủ đề 6. Nhãn tiêu da bò Thanh Lương ..........................................................35
Chủ đề 7. Cây rau nhíp ........................................................................................40
Chủ đề 8. Nghề đan chiếu lùng của đồng bào Khmer....................................44
Giải thích thuật ngữ...............................................................................................49
Danh mục tác giả ảnh.........................................................................................50

5

CHỦ ĐỀ 1

THIÊN NHIÊN VÀ CON NGƯỜI
TỈNH BÌNH PHƯỚC

Nghe một đoạn của bài hát “Hát về Bình Phước quê ta”, sáng tác
Nguyễn Hoà và cho biết trong bài hát có nhắc đến những địa danh nào về
Bình Phước quê hương em?

Vườn cao su dưới chân núi Bà Rá (thị xã Phước Long)

6

Hoạt động 1. Tìm hiểu khái quát về vị trí địa lí và điều kiện tự nhiên của tỉnh
Bình Phước.
1. Tìm hiểu vị trí địa lí của tỉnh Bình Phước
Quan sát Lược đồ hành chính tỉnh Bình Phước, Bản đồ hành chính Việt
Nam và thực hiện yêu cầu:
–– Chỉ vị trí của tỉnh Bình Phước trên Bản đồ hành chính Việt Nam.
–– Tỉnh Bình Phước giáp với các tỉnh và giáp với quốc gia nào?

Tỉ lệ: 1: 4 000 000

Lược đồ hành chính tỉnh Bình Phước

7

Bản đồ hành chính Việt Nam

8

2. Tìm hiểu địa hình tỉnh Bình Phước
Đọc thông tin, quan sát hình ảnh và trả lời câu hỏi.
- Bình Phước có các dạng địa hình nào? Các dạng địa hình phân bố ở đâu?
- Người dân Bình Phước đã khai thác các dạng địa hình này để phát triển
những ngành kinh tế nào?
Địa hình tỉnh Bình Phước
Bình Phước là tỉnh có diện tích tự nhiên lớn nhất vùng Đông Nam Bộ. Địa
hình của tỉnh đa dạng, gồm: địa hình núi thấp, đồi và đồi thấp, đồng bằng
xen kẽ đồi thoải. Địa hình núi phân bố ở phía bắc và đông bắc, thấp dần
về phía tây và tây nam.

1

Địa hình đồi thấp ở Bình Phước

2

Núi Bà Rá nhìn từ hồ thuỷ điện Thác Mơ
(thị xã Phước Long)

9

Núi Bà Rá có độ cao 723 m so với mực nước biển, là ngọn núi cao nhất
của tỉnh Bình Phước. Núi Bà Rá vừa là một di tích lịch sử tiêu biểu của tỉnh,
vừa là một thắng cảnh tuyệt đẹp với các loài cây xanh mát quanh năm.
Ở Bình Phước, dạng địa hình đồi và đồi thấp phân bố ở các huyện Lộc
Ninh, Bù Đốp và thành phố Đồng Xoài, với độ cao trung bình khoảng từ 200
đến 300 m so với mực nước biển.
Địa hình tỉnh Bình Phước thích hợp cho sản xuất nông nghiệp quy mô lớn,
trồng cây công nghiệp lâu năm (cao su, điều, hồ tiêu,...), nuôi trồng thuỷ
sản, trồng cây ăn trái, trồng rừng và phát triển du lịch sinh thái.

3

Một số hoạt động sản xuất kinh tế ở Bình Phước

Hoạt động 2. Tìm hiểu về khí hậu của tỉnh Bình Phước.
Đọc thông tin, quan sát hình ảnh và trả lời câu hỏi:
–– Bình Phước có kiểu khí hậu gì?
–– Khí hậu của tỉnh Bình Phước có mấy mùa trong năm? Các mùa khí hậu
đó diễn ra vào thời gian nào trong năm?
–– Với khí hậu như vậy, người dân Bình Phước thường gặp những thuận lợi,
khó khăn gì trong sản xuất và sinh hoạt?
10

Khí hậu của tỉnh Bình Phước
Bình Phước có kiểu khí hậu cận xích đạo gió mùa. Nhiệt độ trung bình dao
động khoảng 26 - 27,50C. Lượng mưa trung bình năm khoảng 2 050 - 2 350 mm.
Khí hậu có sự phân hoá rõ rệt giữa mùa khô và mùa mưa. Mùa mưa kéo
dài khoảng từ tháng 5 đến tháng 10, mùa khô kéo dài khoảng từ tháng 11 đến
tháng 4 năm sau.

1

2

Thác Đứng trong mùa mưa
ở Bình Phước

Do lượng mưa vào mùa khô chỉ
chiếm khoảng 10 - 15% tổng lượng
mưa cả năm nên các sông, suối
tại một số khu vực trên địa bàn tỉnh
thường bị khô kiệt, gây thiếu nước
cho sinh hoạt và sản xuất.
Khí hậu và thổ nhưỡng khá thuận
lợi cho phát triển các hoạt động kinh
tế - xã hội, nhất là phát triển các cây
công nghiệp lâu năm (điều, cao su,
hồ tiêu,…), cây ăn trái.

Thác Đứng trong mùa khô
ở Bình Phước

3

Hồ chứa nước bị khô cạn
ở huyện Bù Đốp

Hoạt động 3. Khám phá các hoạt động kinh tế chính của tỉnh Bình Phước.
Đọc thông tin, quan sát hình ảnh và thực hiện yêu cầu:
–– Kể tên các hoạt động kinh tế của tỉnh Bình Phước.
–– Theo em, tỉnh Bình Phước còn có những hoạt động kinh tế nào khác? Vì
sao em biết?
11

1

2

Vườn trồng cây cao su

3

Vườn trồng cây điều

4

Phát triển du lịch qua lễ hội

5

6

Chế biến hạt điều

12

Phát triển công nghiệp

Phát triển du lịch sinh thái

Hoạt động 1. Trao đổi với bạn, giới thiệu đặc điểm địa hình và khí hậu ở tỉnh Bình
Phước theo gợi ý:
–– Nêu các dạng địa hình chủ yếu ở Bình Phước.
–– Thời gian diễn ra các mùa khí hậu của Bình Phước.
–– Người dân địa phương đã sử dụng, khai thác các dạng địa hình và kiểu
khí hậu đó để phát triển các ngành kinh tế.
Hoạt động 2. Tìm hiểu về các hoạt động kinh tế chủ yếu ở tỉnh Bình Phước.
Quan sát hình ảnh và kể tên một số hoạt động kinh tế chủ yếu trên địa
bàn tỉnh Bình Phước.
–– Mô tả những sản phẩm được làm ra từ các hoạt động kinh tế đó.
–– Nêu những khó khăn, vất vả của người dân để làm ra các sản phẩm đó.

1

2

3

4

13

Hoạt động 1. Viết đoạn văn giới thiệu về quê hương Bình Phước hoặc nơi em sinh
sống.
Gợi ý:
–– Tên huyện (thị xã, thành phố) nơi em sinh sống.
–– Những dạng địa hình có ở nơi em sống. Khí hậu trong năm của nơi đó.
–– Người dân địa phương đã sử dụng, khai thác các dạng địa hình và khí
hậu để phát triển những hoạt động kinh tế − xã hội.
Hoạt động 2. Sưu tầm hình ảnh hoặc thông tin thể hiện những hoạt động kinh tế
của tỉnh Bình Phước hoặc nơi em sinh sống.

1

2

3

4

Một số hoạt động kinh tế trên địa bàn tỉnh Bình Phước

14

CHỦ ĐỀ 2

DANH LAM THẮNG CẢNH
THÁC VOI


Chọn một hình dưới đây và giới thiệu thắng cảnh em thích nhất trên địa
bàn tỉnh Bình Phước.

1

2

Thác Đắk Mai 1

Núi Bà Rá

4

3

Vườn quốc gia Bù Gia Mập

Thác Voi

15

Hoạt động 1. Tìm hiểu về thắng cảnh thác Voi.
Đọc thông tin, quan sát hình ảnh và trả lời câu hỏi:
–– Thắng cảnh thác Voi nằm ở địa phương nào của tỉnh Bình Phước?
–– Thắng cảnh thác Voi có vẻ đẹp như thế nào?
–– Đến tham quan thắng cảnh thác Voi, du khách sẽ được trải nghiệm
những gì?
–– Thác Voi được xếp hạng thắng cảnh gì? Vào thời gian nào?
Thắng cảnh thác Voi

1

Khung cảnh đường vào thác Voi

Thắng cảnh thác Voi thuộc Thôn 8, xã Đồng Nai, huyện Bù Đăng, tỉnh Bình
Phước. Theo lời kể của các già làng và người cao tuổi tại địa phương: Cách
đây khoảng 500 năm, khi khu vực thác còn là rừng rậm, hoang sơ, là nơi sinh
sống của nhiều đàn voi rừng. Một hôm, có hai con voi đầu đàn đánh nhau và
một con bị rơi xuống dưới chân thác. Tiếng kêu thảm thiết của con voi khiến
đồng bào sinh sống gần thác kéo đến, từ đó người dân nơi đây gọi tên thác là
thác Voi.
16

2

Thác Voi rộng khoảng 10 m, cao
20 m và dốc thẳng đứng. Lòng thác
không bằng phẳng mà lởm chởm
các tảng đá lớn. Nước chảy từ trên
cao dội vào các tảng đá bên dưới
khiến bọt tung trắng xoá trông rất
đẹp mắt.
Hai bên bờ thác là vách đá cheo
leo, xen lẫn các bụi cây rừng che phủ
tạo nên phong cảnh rất hùng vĩ. Đến
tham quan thác Voi, du khách sẽ được
hoà mình vào thiên nhiên hoang sơ,
cảm nhận được sự bình yên của núi
rừng.

Vách đá của thác Voi

3

Thác nước của thác Voi vào mùa mưa

Nếu tham quan thác vào mùa mưa, du khách sẽ được nghe tiếng nước
đổ trên cao xuống từ xa và sẽ thấy nước tung bọt trắng xoá cả một vùng
bên dưới. Mùa khô, dòng nước ít, thác lại êm dịu và trong trẻo hơn.
17

4

Cảnh quan thiên nhiên xung quanh thác Voi

5

Vẻ đẹp của thác Voi nhìn từ dưới lên

Ngoài được tham quan cảnh sắc thác tuyệt đẹp, du khách còn có thể
tham gia những hoạt động thú vị như: câu cá, đi bộ xuyên rừng để chiêm
ngưỡng cảnh vật thiên nhiên, hít thở không khí trong lành của núi rừng Bình
Phước.
Thác Voi là danh thắng có giá trị về cảnh quan, nằm trong quần thể
danh thắng Trảng cỏ Bù Lạch và rừng tự nhiên hoang sơ. Ngày 16/11/2017,
thác Voi được công nhận là di tích danh lam thắng cảnh cấp tỉnh và là nơi
bảo tồn hệ sinh thái động vật, thực vật nổi tiếng của tỉnh Bình Phước.
18

Hoạt động 2. Thảo luận những điều cần lưu ý khi tham quan thắng cảnh
thác Voi.
MỘT SỐ LƯU Ý KHI THAM QUAN THẮNG CẢNH THÁC VOI

Không vứt rác
bừa bãi. Tự
giác giữ gìn
vệ sinh chung.

Không tự ý
bỏ đi riêng,
không được
chạy nhảy,
leo trèo khi
chưa được
người lớn cho
phép.

Không
được tắm
ở thác
khi chưa
được
trang bị

...

bảo hộ
an toàn,…

Hoạt động 1. Xem đoạn phim “Hoang sơ vẻ đẹp của thác Voi”(1) và nêu cảm
nhận của em về thắng cảnh này theo gợi ý sau:

Thác Voi thuộc
địa phương
nào?

(1)

Thác Voi có những
gì độc đáo, thu hút
du khách
tham quan?

Thác Voi
đẹp nhất vào mùa
nào trong năm?

(Video được đăng tải tại website của Uỷ ban nhân dân thị xã Bình Long)
http://binhlong.binhphuoc.gov.vn/vi/videoclips/video-hoang-so-ve-dep-thac-voi.html

19

Hoạt động 2. Vẻ đẹp của thác Voi góp phần phát triển các ngành, nghề nào ở
huyện Bù Đăng?

Vẻ đẹp hoang sơ của thác Voi

Hoạt động 1. Qua việc tìm hiểu về thắng cảnh thác Voi, em có cảm nhận gì về
vẻ đẹp của các thác, hồ khác trên quê hương Bình Phước?
Hoạt động 2. Nơi em ở có những cảnh đẹp tiêu biểu nào? Nếu có một người bạn
đến quê hương Bình Phước tham quan, em sẽ giới thiệu với họ như thế nào về
những cảnh đẹp này?
Hoạt động 3. Sưu tầm thông tin, hình ảnh về những danh lam thắng cảnh của quê
hương Bình Phước và chia sẻ cho các bạn trong lớp. Nêu tên một số danh lam
thắng cảnh ở địa phương em đang sống.

20

CHỦ ĐỀ 3

LỄ HỘI CẦU BÔNG
CỦA NGƯỜI KINH


Quan sát hình, chọn và mô tả những gì em quan sát được về một lễ hội
tiêu biểu của quê hương Bình Phước mà em thích nhất.

1

2

Biểu diễn múa rồng tại Lễ hội Miếu Bà Rá,
Phường Sơn Giang, thị xã Phước Long

3

Biểu diễn múa lân trong lễ Giỗ Tổ Hùng Vương,
huyện Phú Riềng

4

Tết truyền thống Chôl Thnăm Thmây
của người Khmer

Cúng tế trong Lễ hội Cầu bông của người Kinh

21

Hoạt động 1. Tìm hiểu về lễ hội Cầu bông của người Kinh
Đọc thông tin, quan sát hình ảnh và trả lời câu hỏi:
–– Lễ hội Cầu bông của người Kinh có từ bao giờ và diễn ra ở đâu? Vào thời
gian nào trong năm?
–– Lễ hội Cầu bông của người Kinh được tổ chức với mục đích gì? Những
hoạt động nào diễn ra trong lễ hội đó?
–– Vì sao người Kinh xem lễ hội Cầu bông là nét đẹp văn hoá truyền thống
của dân tộc mình?
Lễ hội Cầu bông của người Kinh ở Bình Phước
Lễ hội Cầu bông ra đời vào khoảng nửa cuối thế kỉ XIX, đầu thế kỉ XX,
gắn với quá trình hình thành các ngôi đình, hoạt động sản xuất nông
nghiệp và truyền thống uống nước nhớ nguồn của cộng đồng người Kinh
sinh sống trên địa bàn tỉnh Bình Phước.

1

2

Nghi lễ trình thần

Nghi lễ đọc tế văn

Một số nghi lễ trong Lễ hội Cầu bông

Cùng với quá trình khai hoang và sinh sống ở vùng đất mới, người Kinh đã
mang theo truyền thống văn hoá tốt đẹp của cộng đồng làng xã nơi ở cũ
đến với vùng đất mới, trong đó có tục thờ cúng Thần và những người khai
hoang, mở đất, lập làng,...
22

3

Nghi thức cúng tiền bối − hậu bối của Lễ hội Cầu bông
tại đình thần Hưng Long ở Phường Hưng Long, thị xã Chơn Thành

Lễ hội Cầu bông ở tỉnh Bình Phước được cộng đồng tổ chức tại đình thần
Hưng Long (Phường Hưng Long, thị xã Chơn Thành), đình thần Tân Khai (thị
trấn Tân Khai, huyện Hớn Quản), đình thần Thanh An (Xã Thanh An, huyện Hớn
Quản), đình thần Suối Cạn (Xã Minh Hưng, huyện Hớn Quản), đình thần Tân
Lập Phú (Phường Phú Thịnh, thị xã Bình Long) và miếu Đức Hoà (thị trấn Đức
Phong, huyện Bù Đăng) vào ngày 15, 16/7 âm lịch.

4

5

Trình diễn hát bội và biểu diễn múa rồng tại lễ hội Cầu bông

Lễ hội Cầu bông được tổ chức trong hai ngày: Ngày thứ nhất sẽ diễn ra lễ
trình thần, lễ rước bội,... Ngày thứ hai sẽ tổ chức lễ chánh tế và các nghi thức
tế lễ khác. Sau đó sẽ diễn ra phần hội với các tiết mục nghệ thuật và trò chơi
dân gian độc đáo, thu hút đông đảo du khách và nhân dân tham gia.

23

Lễ hội được tổ chức cầu mong mưa thuận, gió hoà, mùa màng bội thu và
tưởng nhớ các thế hệ cha ông đã có công khai hoang, mở đất. Đây cũng là
dịp để gắn kết cộng đồng, làng xã vượt qua những khó khăn, vất vả của buổi
đầu khai hoang cũng như trong quá trình xây dựng và phát triển quê hương
trên vùng đất mới.

6

Trao giấy chứng nhận di sản văn hoá phi vật thể quốc gia
đối với Lễ hội Cầu bông ở Bình Phước

Lễ hội Cầu bông đã được đưa vào Danh mục di sản văn hoá phi vật thể
quốc gia vào ngày 09/3/2021. Đến ngày 13/9/2022, Bộ Văn hoá, Thể thao và
Du lịch trao giấy chứng nhận di sản văn hoá phi vật thể quốc gia đối với Lễ
hội truyền thống, lễ hội Cầu bông của người Kinh tại các huyện Hớn Quản, Bù
Đăng và các thị xã Bình Long, Chơn Thành.
(Biên soạn theo Đài Phát thanh - Truyền hình và Báo Bình Phước)

Hoạt động 2. Tìm hiểu thông tin Lễ hội Cầu bông từ người thân và chia sẻ thông
tin lễ hội.
Đọc kết quả phỏng vấn người thân dưới đây của bạn Minh Huy và trả lời các
câu hỏi:
–– Bạn Minh Huy đã phỏng vấn những ai?
–– Bạn Minh Huy đã thu được những thông tin gì khi phỏng vấn?
–– Ngoài những thông tin mà bạn Minh Huy thu được, em còn biết thêm
những điều gì về Lễ hội Cầu bông?
24

PHIẾU PHỎNG VẤN
Người phỏng vấn: Nguyễn Minh Huy

STT

1

Người
được
phỏng
vấn

Câu hỏi
phỏng vấn

Thông tin thu được

+ Lễ hội Cầu bông
được tổ chức với
mục đích gì?

+ Lễ hội Cầu bông
được tổ chức cầu
mong mưa thuận,
gió hoà, mùa màng
bội thu và tưởng
nhớ công ơn những
người đã có công
lao trong việc khai
hoang, lập làng.

Ba
+ Lễ hội Cầu bông
được đưa vào
Danh mục di sản
văn hoá phi vật
thể quốc gia vào
thời gian nào?

2

Chị gái

Khi tham gia Lễ
hội Cầu bông,
mọi người cần lưu
ý điều gì để đảm
bảo an toàn?

Ghi chú

Ba là hướng
dẫn viên du
lịch.

+ Lễ hội Cầu bông
đã được đưa vào
Danh mục di sản
văn hoá phi vật
thể quốc gia vào
ngày 09/3/2021.
+ Nên đọc kĩ các
quy định ở trước
cổng khi tham gia
Lễ hội Cầu bông.
+ Cẩn thận đi lại,
tránh xô đẩy, chen
lấn và bảo vệ tài
sản cá nhân.

Chị gái là
học sinh
phổ thông.

25

Hoạt động 1. Sắp xếp lại các hoạt động dưới đây cho phù hợp với những hoạt
động được tổ chức trong Lễ hội Cầu bông của người Kinh trong 2 ngày.
Biểu diễn nghệ thuật

Lễ trình thần

Ngày thứ nhất

Lễ rước bội

Ngày thứ hai

Lễ chánh tế

Hoạt động 2. Sắm vai hướng dẫn viên du lịch, giới thiệu Lễ hội Cầu bông của
người Kinh theo gợi ý sau:
–– Thời gian tổ chức Lễ hội Cầu bông của người Kinh.
–– Những hoạt động chính diễn ra trong lễ hội.
–– Hoạt động chính diễn ra trong lễ hội mà em ấn tượng nhất.
–– Cảm xúc của mọi người khi tham gia lễ hội.

Hoạt động 1. Nếu được tham gia Lễ hội Cầu bông của người Kinh hoặc một lễ hội
được tổ chức ở nơi em sống thì em mong ước điều gì? Vì sao?
Hoạt động 2. Vẽ ước mơ của mình khi được tham gia "Lễ hội quê hương em" và
chia sẻ vì sao em ước mơ điều đó.
Hoạt động 3. Cùng thầy cô và bạn bè hoặc người thân tham gia một lễ hội
thường tổ chức ở nơi em sống. Trao đổi với các thành viên tham gia về những
việc cần chuẩn bị cho chuyến đi.

26

CHỦ ĐỀ 4

NGHỆ THUẬT TRÌNH DIỄN
KHÈN M'BUỐT



Kể tên một số hoạt động biểu diễn nghệ thuật mà em biết ở Bình Phước.

1

2

Biểu diễn nghệ thuật cồng chiêng

Biểu diễn đờn ca tài tử

3

Biểu diễn khèn M'buốt

27

Hoạt động 1. Tìm hiểu về khèn M'buốt và nghệ thuật trình diễn khèn M'buốt.
Đọc thông tin, quan sát hình ảnh và trả lời câu hỏi:
–– Khèn M'buốt được sử dụng trong những lễ hội nào ở Bình Phước?
–– Mô tả sơ lược về cấu tạo khèn M'buốt.
–– Khèn M'buốt có thể hoà tấu với các nhạc cụ nào khi trình diễn?
Nghệ thuật trình diễn khèn M'buốt
Khèn M'buốt (có vùng gọi là K'buốt) được một số dân tộc ở tỉnh Bình
Phước (người S'tiêng, M'nông,…) sử dụng trong nhiều lễ hội như: lễ Cầu
mưa, lễ Ăn trâu, lễ hội Mừng lúa mới,… cùng với hoạt động văn nghệ, nhảy
múa. Ngoài ra, tiếng khèn M'buốt còn được thổi như lời tâm tình, tự sự nhẹ
nhàng về sinh hoạt và sản xuất hằng ngày.

1

Khèn M'buốt được trưng bày tại Bảo tàng Bình Phước

Khèn M'buốt là nhạc cụ hơi, có dăm (hoặc còn gọi là lưỡi gà). Về cấu
tạo, khèn có bầu cộng hưởng được làm từ vỏ quả bầu nậm tròn, khô, với
phần gần cuống bầu nhỏ gọn là ống thổi. Trên thân vỏ quả bầu có đục 6
lỗ tròn, khít, dùng để gắn 6 ống lồ ô rỗng ruột với độ dài ngắn khác nhau có
chức năng thoát âm.
28

Các ống lồ ô này được lựa chọn từ cây lồ ô không quá già, dài và thẳng.
Điểm đặc biệt là 6 ống thoát âm của M'buốt được lấy từ trên cùng 1 cây lồ
ô đã phơi khô. Ống dài cho âm thanh trầm, ống ngắn cho âm thanh cao
hoặc có thể chọn ống ngắn nhưng đường kính lớn để cho âm thanh trầm.
Việc chọn ống lồ ô tuỳ thuộc vào kinh nghiệm của nghệ nhân khi chế tạo
khèn.

2

Ông Điểu Chơn ở thôn Bù Gia Phúc, xã Phú Nghĩa,
huyện Bù Gia Mập thổi khèn M'buốt

Khèn M'buốt là nhạc cụ đa thanh, thổi được hoà âm nên có thể được
dùng để độc tấu hoặc hoà tấu cùng cồng chiêng và các nhạc cụ khác.

3

Khèn M'buốt biểu diễn cùng các nhạc cụ truyền thống khác
của người Mnông

29

Hoạt động 1. Xem một đoạn trong phóng sự “Độc đáo nhạc cụ truyền thống của
người S'tiêng” hoặc một đoạn phim ngắn về nghệ thuật trình diễn khèn M'buốt
của đồng bào Mnông và nêu cảm nhận của em sau khi xem biểu diễn.

(Video được đăng tải tại Kênh Youtube chính thức của Đài Phát thanh
và Báo Bình Phước); (https://www.youtube.com/watch?v=S5kJIXIv4TI).

- Truyền hình

Hoạt động 2. Nêu sơ lược các nguyên vật liệu dùng để chế tạo khèn M'buốt.
Các vật liệu đó phải đáp ứng các yêu cầu gì mới được các nghệ nhân sử dụng
làm khèn?

Hoạt động 1. Sưu tầm thông tin, hình ảnh, đoạn phim ngắn về nghệ thuật trình
diễn khèn M'buốt hoặc các nhạc cụ truyền thống ở nơi em sống. Chia sẻ bộ sưu
tập đó với các bạn trong lớp.
Hoạt động 2. Nơi em sống thường trình diễn loại hình nghệ thuật nào? Em hãy tìm
hiểu và mô tả về những nhạc cụ được trình diễn trong loại hình nghệ thuật ấy.

Biểu diễn cồng chiêng của dân tộc S'tiêng

30

CHỦ ĐỀ 5

ANH HÙNG LAO ĐỘNG
LÂM BÚP

1. Kể tên một số danh nhân hoặc người có công với quê hương Bình Phước
mà em biết.
2. Trao đổi với bạn về những điều em quan sát được trong hình dưới đây.

Anh hùng Lao động Lâm Búp (đứng giữa)
trong một lần đi khảo sát thực tế

31

Hoạt động 1. Tìm hiểu về Anh hùng Lao động Lâm Búp.
Đọc thông tin, quan sát hình ảnh và thực hiện yêu cầu.
–– Anh hùng Lao động Lâm Búp sinh ra ở địa phương nào của tỉnh Bình
Phước? Vào năm nào?
–– Nêu những đóng góp của ông cho Hợp tác xã Quyết Thắng nói riêng và
quê hương Bình Phước nói chung.
–– Đảng và Nhà nước đã phong tặng danh hiệu gì cho ông Lâm Búp?
Anh hùng Lao động Lâm Búp
(1930 – 2017)

Chân dung Anh hùng Lao động Lâm Búp(1)

Anh hùng Lao động Lâm Búp sinh năm 1930 tại tỉnh Bình Long (nay là tỉnh
Bình Phước). Ông là người con của dân tộc Khmer.
Lớn lên trong cảnh đất nước bị xâm lược, ông tham gia cách mạng
trong kháng chiến chống Mỹ để bảo vệ quê hương. Trong một lần công
(1)

32

Theo Kỉ yếu Ban Chấp hành Đảng bộ huyện Lộc Ninh (thời kì 1944 − 2010).

tác, ông đã phối hợp với bộ đội địa phương bắt gọn các cố vấn Mỹ và vận
động Nhân dân trong xã tham gia bảo vệ vùng giải phóng Lộc Ninh.
Sau ngày đất nước thống nhất, ông về làm việc và được bầu làm Chủ
nhiệm Hợp tác xã Quyết Thắng. Ông vừa vận động bà con trong vùng tích
cực tham gia phòng tuyến bảo vệ biên giới, vừa tổ chức sản xuất kinh tế
giúp đồng bào thoát nghèo. Ông tiếp thu kĩ thuật canh tác mới, chuyển
giao kinh nghiệm sử dụng các loại phân bón ruộng phù hợp với từng loại
đất, từng loại cây trồng, giống mới cho năng suất cao cho bà con. Ngoài
ra, ông chú trọng đến công tác thuỷ lợi, vận động bà con làm kênh mương
dẫn nước vào sản xuất nông nghiệp.
Nhờ sự ủng hộ của tập thể xã viên và vai trò điều hành giỏi của ông, Hợp
tác xã Quyết Thắng ngày một phát triển, đời sống Nhân dân được cải thiện và
ổn định. Trong nhiều năm liền, ông đạt danh hiệu chiến sĩ thi đua cơ sở.
Ông đã được Đảng và Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao
động vào năm 1985 và nhiều huân, huy chương khác như: Huân chương
Đại đoàn kết dân tộc, Huân chương Lao động hạng Nhất, Huy hiệu 55 năm
tuổi Đảng,...
Hoạt động 2. Tìm hiểu về những đóng góp của Anh hùng Lao động Lâm Búp
khi về hưu.
Đọc thông tin và thực hiện yêu cầu:
–– Nêu các hoạt động của Anh hùng Lao động Lâm Búp khi về hưu.
–– Các hoạt động đó đã đóng góp cho địa phương như thế nào?
Những đóng góp của Anh hùng Lao động Lâm Búp khi về hưu
Khi về hưu, ông vẫn tiếp tục tham gia đóng góp cho quê hương qua các
phong trào vận động đồng bào làm kinh tế, phát triển sản xuất và tham gia
đóng góp ý kiến cho đồng bào, chính quyền cải thiện chất lượng cuộc sống
của người dân.
Từ những kinh nghiệm thực tế trong quá trình công tác, các ý kiến của
ông rất đúng đắn, khoa học, tiết kiệm công sức và tiền của cho Nhân dân
trong việc ứng dụng có hiệu quả các thành tựu khoa học vào sản xuất và
sinh hoạt.

33

Hoạt động 1. Kể lại những đóng góp của Anh hùng Lao động Lâm Búp theo
gợi ý sau:
–– Nơi và thời gian ông sinh ra.
–– Những đóng góp của Anh hùng Lao động Lâm Búp cho quê hương Bình
Phước.
Hoạt động 2. Thống kê những thành tích ông đạt được trong quá trình công tác.
Hãy cùng chú ong nhỏ đi tìm những thành tích của ông được nhân dân và
Chủ tịch nước công nhận, tự hào.

Chủ nhiệm
Hợp tác xã
Quyết Thắng
Chiến sĩ
thi đua
cơ sở nhiều
năm liền

Anh hùng Lực lượng
vũ trang nhân dân

Anh hùng
Lao động

Hoạt động 1. Sưu tầm tranh, ảnh, thông tin về Anh hùng Lao động Lâm Búp hoặc
một người có công khác ở nơi em sống. Chúng ta cần phải làm gì để thể hiện lòng
biết ơn đối với các anh hùng hoặc người có công với quê hương Bình Phước?
Hoạt động 2. Cùng thầy cô và bạn bè hoặc người thân thăm một người có công
đối với địa phương nơi em sống và tìm hiểu thêm về những đóng góp của họ đối với
quê hương Bình Phước.

34

CHỦ ĐỀ 6

NHÃN TIÊU DA BÒ
THANH LƯƠNG



Quan sát hình ảnh và kể tên một số đặc sản ở Bình Phước mà em biết.

1

2

Hạt điều rang muối

3

Bơ sáp

4

Quýt đường

Nhãn tiêu da bò

35

Hoạt động 1. Tìm hiểu về nhãn tiêu da bò Thanh Lương.
Đọc thông tin, quan sát hình ảnh và trả lời câu hỏi.
–– Vì sao nói xã Thanh Lương, thị xã Bình Long được mệnh danh là “thủ phủ
nhãn tiêu da bò” của Bình Phước?
–– Vì sao nhãn tiêu da bò trồng ở Thanh Lương có quả rất to, phần cơm thịt
bên trong dày và hạt nhỏ?
–– Nhãn tiêu da bò Thanh Lương đã đạt được chứng nhận gì?
Nhãn tiêu da bò Thanh Lương
Những năm gần đây, xã Thanh Lương, thị xã Bình Long được mệnh danh
là “thủ phủ nhãn tiêu da bò” của tỉnh Bình Phước với diện tích trồng hàng
trăm héc-ta. Trên địa bàn xã đã có hơn một trăm gia đình trồng nhãn tiêu
da bò.

1

Vườn nhãn tiêu da bò (xã Thanh Lương, thị xã Bình Long)

Nhờ đất đai màu mỡ, khí hậu thích hợp và người dân có kinh nghiệm chăm
sóc nên nhãn nơi đây trồng cho quả rất to, phần cơm thịt bên trong dày và
hạt nhỏ.
36

2
Khi thưởng thức, người sử dụng
dễ dàng cảm nhận được hương
thơm mát cùng vị ngọt thanh, lưu lại
nơi đầu lưỡi tạo nên nét đặc trưng
riêng.

Ở xã Thanh Lương, những cây nhãn càng nhiều tuổi thì phần cùi bên trong
lại càng dày, quả sẽ càng ngọt và thơm hơn. Nhiều sản phẩm được chế biến
từ nhãn đã cung cấp cho thị trường trong và ngoài tỉnh như: nhãn khô, nhãn
tươi, nhãn đóng hộp,…

3

Nông dân chăm sóc vườn nhãn

Tháng 9/2019, sản phẩm nhãn tiêu da bò Thanh Lương (Bình Long) vinh
dự được Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học - Công nghệ) cấp chứng nhận
nhãn hiệu tập thể. Đây chính là bằng chứng ghi nhận kết quả người dân
trồng nhãn, thay đổi từ phương thức canh tác, sản xuất cũ sang hướng
nông nghiệp sạch (VietGAP).

37

Hoạt động 2. Khám phá vùng trồng cây ăn trái Thanh Lương
Đọc thông tin, quan sát hình ảnh và trả lời câu hỏi:
–– Vùng trồng trái cây Thanh Lương đã có những thay đổi gì trong thời gian
gần đây?
–– Kể tên một số loại trái cây được trồng nhiều ở Thanh Lương trong thời gian
gần đây.
–– Việc hình thành vùng trái cây nổi tiếng đã mang lại những lợi ích gì cho
địa phương?

Vùng trồng trái cây Thanh Lương

Nông dân thu hoạch nhãn

Ngoài trồng nhãn tiêu da bò, Thanh Lương đã mở rộng diện tích các loại
cây ăn trái có giá trị kinh tế cao như: cam sành, bưởi da xanh, quýt đường,
chanh hoa tím,... Do đó, Thanh Lương đã trở thành vùng chuyên canh cây
ăn trái nổi tiếng của thị xã Bình Long. Vùng chuyên canh cây ăn trái Thanh
Lương cũng tạo việc làm cho người lao động trong mùa thu hoạch và chế
biến.

Hoạt động 1. Giới thiệu những hiểu biết của em về nhãn tiêu da bò Thanh Lương
theo gợi ý dưới đây:
–– Vùng trồng nhiều nhãn tiêu da bò Thanh Lương ở Bình Phước.
–– Những điều kiện thuận lợi đã tạo nên chất lượng nhãn tiêu da bò Thanh
Lương thơm, ngon.
–– Các sản phẩm tiêu biểu được chế biến từ vùng trồng nhãn Thanh Lương.
38

Hoạt động 2. Xem bản tin “Khó khăn chồng khó khăn: Nguy cơ mất vùng nhãn
Thanh Lương” và cho biết thực trạng của vùng nhãn tiêu da bò Thanh Lương hiện
nay như thế nào?
Gợi ý:
–– Nguyên nhân làm diện tích trồng nhãn bị giảm.
–– Những cây trồng mà người nông dân lựa chọn thay thế.
(Video được đăng tải tại Kênh Youtube chính thức của Đài Phát thanh
Báo Bình Phước); (https://www.youtube.com/watch?v=wuTPA58HZfM)

- Truyền hình và

Hoạt động 1. Cùng người thân chế biến một món ăn hoặc thức uống có sử dụng
nguyên liệu làm từ trái nhãn.

1

2

Sâm bổ lượng

Chè nhãn hạt sen

Hoạt động 2. Sưu tầm bài viết, tranh ảnh giới thiệu về vùng trồng nhãn hoặc các
loại trái cây khác có ở địa phương em. Chia sẻ bộ sưu tập đó với các bạn trong
lớp.
Hoạt động 3. Giới thiệu với bạn về một loại đặc sản có ở địa phương em. Em thích
nhất điều gì về loại đặc sản này? Vì sao?

39

CHỦ ĐỀ 7

CÂY RAU NHÍP


Quan sát hình ảnh, chọn và giới thiệu một món ăn ngon đặc trưng ở Bình
Phước mà em thích nhất.

1

2

Đọt mây nướng

3

4

Rau nhíp xào

40

Canh thụt

Gỏi hạt điều

Hoạt động 1. Tìm hiểu về cây rau nhíp.
Đọc thông tin, quan sát hình ảnh và thực hiện yêu cầu.
–– Mô tả sơ lược về hình dáng cây rau nhíp.
–– Nêu các món ăn có sử dụng rau nhíp để chế biến. Trong các món ăn đó,
món nào em ưa thích nhất? Vì sao?
–– Vì sao món rau nhíp được xem là món ăn ưa chuộng trong các bữa cơm
của đồng bào các dân tộc ở Bình Phước?
Cây rau nhíp
Cây rau nhíp là loài cây thân gỗ mảnh, kích thước từ nhỏ đến trung bình,
thân cao khoảng 2 - 5 m và có nhiều nhánh. Lá dài khoảng 8 - 20 cm và rộng
khoảng 3 - 10 cm.
Lá nhíp mọc quanh năm, nhưng sau các trận mưa đầu mùa là thời điểm
lá nhíp ngon nhất. Đây cũng là thời điểm người dân địa phương vào rừng
hái rau vì lá nhíp lúc này cho vị ngọt hơn cả.
Với đặc tính thơm ngon, giàu chất dinh dưỡng, rau nhíp luôn là loại thực
phẩm sạch, thường thấy trong thực đơn hàng ngày của người dân địa phương.

1

Rau nhíp

41

2

3

Rau nhíp xào đọt mây

Canh thụt

Rau nhíp chế biến được nhiều món khác nhau như: xào, luộc, nấu canh,…
Tuy nhiên có lẽ món canh thụt độc đáo được làm từ nguyên liệu chính là rau
nhíp mới thật sự được mọi người từ khắp nơi yêu thích. Món ăn tuy dân dã, ít
tốn kém nhưng lại sở hữu một hương vị đặc trưng và độc đáo khiến biết bao
người thích thưởng thức.
Hoạt động 2. Tìm hiểu về thị trường tiêu thụ rau nhíp.


Đọc thông tin, quan sát hình ảnh và trả lời câu hỏi.
–– Nhu cầu tiêu thụ rau nhíp mở rộng như thế nào?
–– Việc đưa rau nhíp mọc hoang trong tự nhiên về trồng và chăm sóc

trong vườn đã mang lại những lợi ích gì cho người dân Bình Phước?
Thị trường tiêu thụ rau nhíp
Ngày nay, nhu cầu sử dụng rau
nhíp không chỉ giới hạn trên địa bàn
của tỉnh Bình Phước m...